Czy agresja może być dziedziczona? Co na to badania genetyczne?

Zachowania ludzi, a determinacja społeczna.

Pytanie dotyczące roli natury oraz wychowania w kształtowaniu naszych zachowań społecznych nurtowało naukowców od wielu dziesięcioleci. Istnieją dwie główne metody badań DNA, badania możliwego wpływu cech dziedzicznych na zachowanie. Pierwsza z nich, powszechnie stosowana, sprowadza się do analizy szerokiego wachlarza specyficznych zachowań występujących w populacji, a następnie do próby podziału czynników je determinujących na takie, które mają związek ze zróżnicowaniem środowiska, oraz takie, które mają podłoże genetyczne. Druga metoda polega na badaniu specyficznych genów kandydujących w kierunku rzeczywistego warunkowania danych zachowań. Obie metody wskazują, że czynniki genetyczne odgrywają rolę w kształtowaniu ludzkich zachowań społecznych, jednak w badaniach należy brać pod uwagę także czynniki środowiskowe.

Odziedziczalność cech związanych z zachowaniami społecznymi.

Szacunki dotyczące stopnia dziedziczności zachowań dotyczących aktywności społecznej uzyskuje się w ten sam sposób, jak w przypadku innych cech, np. postawy czy inteligencji. Pomiary odziedziczalności mają na celu ocenę proporcji zmienności, będącej pod wpływem czynników genetycznych (przyjmującej wartość procentową między 0 a 100), względem zmienności całkowitej (gdzie zmienność ustalana jest za pomocą pomiaru wariancji). Wariancja z kolei jest miarą rozproszenia cechy w całej populacji. Mówiąc dokładniej, wariancja jest miarą średniego dystansu pomiędzy każdą uzyskaną wartością (np. IQ) a wartością średnią.

Źródła agresji. Czy istnieją wiarygodne szacunki dotyczące jej odziedziczalności?

Wydaje się pewnym, że agresja u ludzi, podobnie jak u wielu zwierząt, rozwinęła się jako cecha korzystna. Podczas ewolucji naczelnych, w tym także ludzi, agresja, zwłaszcza u osobników męskich, wyzwalała skłonności do konkurowania (mającego na celu podział pożywienia), a także dawała przewagę w rywalizacji o samice.
Wysoka agresja może nawet kompensować brak fizycznej sprawności w ustalaniu hierarchii i dominacji w odniesieniu do sukcesu reprodukcyjnego. Z kolei agresja u osobników żeńskich zapewnia ochronę potomstwa przed szeregiem niebezpieczeństw.
Oczywistą wadą agresji we współczesnym społeczeństwie jest jej niezaprzeczalnie niszczycielski wpływ na więzi jego członków. Także w grupach o niższym poziomie integracji społecznej bezpośrednia agresja jest postawą dość ryzykowną i może prowadzić do zranienia bądź śmierci.
Zakładając, że ludzka agresja w trakcie ewolucji miewała zarówno silnie korzystny, jak i negatywny charakter, nie dziwi fakt, że ma ugruntowane podłoże genetyczne. Z szerokiego spektrum badań nad udziałem czynników genetycznych w zróżnicowaniu agresji wyłania się obraz, w którym komponent dziedziczny odpowiada za ok. 50 proc. wspomnianego zróżnicowania – jest to wartość zbliżona dla tych uzyskiwanych w przypadku wielu innych zachowań. Należy jednak mieć na uwadze, że takie szacunki dotyczą jedynie środowisk, w jakich przeprowadzano eksperymenty.

Dowody świadczące o związku konkretnych genów z zachowaniami agresywnymi i udziałem w czynach przestępczych.

Jak wspomniałem wcześniej, podjęto liczne próby mające na celu analizę konkretnych tzw. genów kandydujących związanych z agresją. Geny te wybierano głównie przez wzgląd na związek z istotnymi czynnościami mózgu. Od dawna uważa się, że istnieje korelacja między pewnymi aspektami agresji a układem serotoninergicznym, czy systemem przekaźnictwa nerwowego powiązanego ze stresem. Obiektem badań zakrojonych na szeroką skalę był zwłaszcza jeden gen, odpowiedzialny za produkcję enzymu degradującego serotoninę w neuronach, tzw. monoaminooksydazy typu A (MAOA). Zainteresowanie tym genem wzrosło nie tylko ze względu na jego rolę w metabolizmie serotoniny. Ukazały się również interesujące wyniki badań, według których, mutacje skutkujące brakiem aktywności MAOA u mężczyzn, prowadziły u nich do aktów przemocy i innych zachowań antyspołecznych. Gen MAOA zlokalizowany jest w chromosomie X, a mężczyźni mają tylko jedną jego kopię (kobiety dwie). A zatem w przypadku kiedy mężczyzna odziedziczy zmutowaną kopię genu, nie istnieje już druga kopia pozwalająca skompensować ubytek. Także inne geny zaangażowane
w funkcjonowanie systemu serotoniny, zarówno te kontrolujące wychwyt serotoniny, jak i kodujące receptory aktywowane wiązaniem serotoniny, mają udział w powstawaniu zachowań agresywnych. Wyniki wstępnych badań wskazują na istnienie dodatkowych genów kandydujących, w głównej mierze związanych z przekaźnictwem nerwowym.
Skłonności do agresywnych zachowań i udział w przestępstwach z wykorzystaniem przemocy znacznie częściej dotyczą mężczyzn niż kobiet. Co więcej, istnieją sprzeczne dowody dotyczące związku poziomu testosteronu i wariantów genu kodującego jego receptor ze skłonnościami do zachowań agresywnych. Jednocześnie podjęto nieliczne badania genetyczne dotyczące agresji u kobiet, które jednak nie przyniosły istotnych rezultatów.

Badania genetyczne z punktu widzenia genetyki sądowej dla przewidywania zachowań agresywnych na podstawie analizy DNA.

Jest to bardzo istotny obszar, jednak najbardziej wiarygodny wskaźnik potencjalnie negatywnych zachowań nie ma związku z genami, a że stresującymi doświadczeniami z dzieciństwa. W istocie, zjawisko to spotykane jest w ugruntowanych „kręgach przemocy” typowych dla rodzin, w których wzorce agresywnych zachowań przekazywane są z pokolenia na pokolenie.
W kategoriach wykorzystywania genów jako wskaźników zachowań agresywnych najistotniejsze odkrycia pochodzą z badań nad interakcją genów ze środowiskiem. Przykładowo, nawet przy rozpatrywaniu najpoważniejszego genu kandydującego MAOA dla celów genetyczno-sądowych najwyraźniejszy związek z agresją obserwowany jest u mężczyzn z całkiem uszkodzoną kopią genu. Taki defekt, wedle mojej wiedzy, opisano dotychczas w jednej tylko rodzinie.
Znane są inne warianty genu, które skutkują obniżoną aktywnością enzymu w porównaniu z „wysokoaktywną” powszechną wersją. Chociaż „niskoaktywny” wariant jest stosunkowo częsty w populacji, większość badań wskazuje, że sam w sobie nie jest silnie skorelowany ze skłonnością do agresji. Korelację obserwuje się jedynie wówczas, gdy osoba z tym wariantem genu jest również wychowywana w tzw. szkodliwym środowisku. Jest wielce prawdopodobne, że warianty innych genów kandydujących będą odgrywały podobną rolę. Podsumowując, czeka nas jeszcze daleka droga, zanim będziemy mogli wiarygodnie określać, który osobnik jest agresywny i antyspołeczny na podstawie samego tylko badania DNA.

Napisane przez: CaveMan

Jeden komentarz do “Czy agresja może być dziedziczona? Co na to badania genetyczne?”

  1. 16-02-2011 o godz. 00:18, Vaclav pisze:

    Jestem niemalże pewien, że agresji (takiej ponadnormatywnej, bo jakąś tam agresję to każdy w sobie ma, się nie dziedziczy. Co najwyżej predyspozycje do niej. Nadmierna agresja to cecha nabyta … Wystarczy sięgnąć po badania genetyczne.

Zostaw komentarz

XHTML: Możesz użyc następujących znaczników: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>